De Highland dress en de tartan behoren tot de krachtigste, meest romantische en tegelijk de meest dramatische der Schotse symbolen. Er werd ooit beweerd dat 'een man in een kilt' telde voor 'anderhalve man', omdat de kilt zou gezorgd hebben voor extra postuur van de drager. Het is absoluut geen toeval dat de kilted 51ste Highland Division door de Duitsers werd beschouwd als de meest indrukwekkende formatie die zij in de loop van de Eerste Wereldoorlog hadden gezien.

In elk geval had de Britse regering dit al vroeg in de gaten toen zij na de nederlaag van Bonnie Prince Charlie in 1745 het dragen van de kilt bande, evenals de tartan, die zij zag als een gevaar voor de verderzetting van de rebellie tegen de kroon. Overtreders werden gedood of naar de kolonies gestuurd. 

De vorm van de Highland dress heeft altijd veel te danken gehad aan  het leger. Het waren de Highland regimenten die de kilt en de tartan in stad hielden tot het in 1782 opnieuw geduld werd. Vóór die tijd was het de Schotten enkel toegelaten om Schotse goederen te dragen als ze dienst namen in het Britse leger. Pipers (doedelzakspelers) mochten de kilt wel dragen, maar meestal alleen in de kleuren van het regiment. Andere dienstplichtigen mochten enkel de balmoral drage met daarop het embleem van hun clan.  

Vandaag wordt de kilt beschouwd als de nationale klederdracht. In feite begon het te leven als een Highlands fenomeen. De Lowlanders, die altijd de meerderheid van de Schotse bevolking hadden uitgemaakt beschouwden de kilt als iets barbaars, van weinig smaak getuigend en minachting van de normale levensstijl. 

Maar vandaag de dag draagt iedereen, die ook maar de kleinste vorm van Schotse afkomst kan aantonen, de kilt met fierheid. Zelfs Lowland chiefs en hun volgers kleden zich volgens de Highland code, in contradictie met de minachting die hun voorouders tentoon spreidden.

De kilt zelf was in zijn originele vorm een zeer eenvoudig concept. Het hoefde geen naaiwerk of aanpassing van bvb knopen. De tartan stof was een doek van ongeveer 2 meter in breedte en 4 tot 6 meter in lengte. Deze oervorm van de kilt noemde men de "Breacan". De Feileadh Bhreacain en de Feileadh Mor (de grote kilt) verwezen meestal naar een geplooide plaid.

De Breacan had vele voordelen in het Highland klimaat en terrein. Het gaf een grote vorm van bewegingsvrijheid, het was warm, het bovenste gedeelte kon dienen als een enorme mantel die de drager beschermde tegen het weer. De stof droogde erg snel in tegenstelling tot het kille ongemak van een lange broek. Eens losgemaakt kon de hele stof dienen als deken tijdens de kille nachten.

De dichtheid van de stof maakte de tartan zo goed als waterafstotend.

Wanneer in een gevecht de drager moest beschikken over volledige vrijheid, kon het bovenstuk makkelijk losgemaakt worden en in het onderstuk worden gestoken. 

Voor gewone dracht van de kilt mag vandaag de plooikilt aangetrokken worden, meestal in een tartan behorend tot een clan.

De kilt mag met de onderboord niet lager reiken dan het midden van de knieschijf.

De dagelijkse jas en vest die bij de kilt worden gedragen moeten gemaakt zijn van tweed of een lichtere zomerstof. De afwerking van de knopen dient in hoorn te zijn. Zilveren knopen zijn de laatste jaren echter meer en meer in.

De sporran of buidel mag bestaan uit leder voor dagelijks gebruik; het vel van de das, zeehond of hermelijn kan dienen voor avondkledij. Gelukkig zijn er de laatste jaren diervriendelijkere versies op de markt gebracht. 

Qua schoenen kan je best kiezen voor exemplaren met een gesp. Gillies of een lichte lederen schoen die op gillies lijken draag je meestal als je naar een dansfestijn gaat. Voor dagelijks gebruik bij de kilt volstaat eender welke lederen schoen.

De "Balmoral" muts is de populairste onder de hoofddeksels. En het benadert het best de wijde, oude Highlander muts. Meestal is ze donkerblauw, groen of bruin met een rode pom-pom.

Het dragen van een "dirk" (lange dolk) is niet verplicht, maar wordt gedragen op het middel. Een "sgian-dubh" (kleine dolk) wordt gedragen in de rechterkous bij elke gelegenheid. 

De kilt is een mannelijk kledingstuk en wordt NOOIT gedragen door vrouwen behalve bij Highland dancing competities.

The Feileadh Beg, of de kleine kilt, is de versie die vandaag wordt gedragen. In essetie is het het onderste gedeelte van de oude plaid waarbij het achterste deel genaaid is in dubbele plooien. De uiteinden van de mini plaid worden vooraan over mekaar geslagen en vast gehouden door de riem met gesp. 

Het mag een schok zijn voor de Schotten om te ontdekken dat de kleine kilt werd gepopulariseerd door een Engelsman, een zekere Rawlinson, die tewerkgesteld was als manager van een ijzersmelterij in Lochaber. Hij paste de toen bestaande kilt aan voor zijn werknemers om meer vrijheid in hun bewegingen te krijgen om dus harder te kunnen werken.

Maar waarom heeft een fier Schots volk nu in feite gekozen voor een simpel onkruid als nationaal symbool ?  De waarheid gebiedt te zeggen dat niemand dit in feite 100% zeker weet. Er bestaat een legende die zegt dat een groep slapende Schotse krijgers werd gewekt door een hoop kabaal dat gemaakt werd door een troep invaderende vikingen, die blootvoets in een struik met distels waren gestapt. Het geroep van de vikingen wekte de Schotten die op hun beurt korte metten maakte met de noordelingen. Als dank werd de plant bekend als de "Wakende Distel" en werd zij later het nationaal symbool.  Maar jammer genoeg is dit verhaal historisch niet bewezen. 

Maar wat ook de ware toedracht moge zijn de distel is reeds meer dan 500 jaar hét symbool van het land. De eerste echte erkenning kwam er in 1470 onder het koningschap van James III, toen de plant werd afgebeeld op de muntstukken. In het begin van de 16de eeuw werd het symbool overgenomen in elk Schots regiment. De oudste orde van de Distel werd opgericht in 1687. 

In realiteit is deze link met de mythologische tartan een redelijk modern gegeven. Hoewel de tartan een typisch Schots produkt is, kan elk individu, familie of instelling zijn eigen tartan laten samenstellen en registreren.

De oorsprong van het woord tartan zorgde voor onenigheid. Sommige auteurs refereerden naar het Franse woord tiretane hoewel dit enkel verwijst naar een soort stof van Franse makelij. In de oude tijden kleurden de Highlanders hun kleren met behulp van planten, mossen en bessen. de manier waarop het kledingstuk geweven werd en de dracht binnen de familie duidde meer op een streekgebruik dan op een familietraditie. De verbondenheid aan de femilie dateert volgens sommige historici niet verder dan de 19de eeuw. Daarvoor droegen de clansmen eerder een mengeling van tartans zonder enige vorm van standaardisering of clan design.

Een groei in de populariteit van de tartan kwam er toen de Highland regimenten begonnen met het dragen van eenvormige tartans.

Welke tartan kiezen ? Er bestaan geen vaste regels voor het dragen

Wil je weten of je tot een clan behoort ? Clan Tartan Centre .

Whisky is erkend als nationale drank van Schotland. De Keltische (Gaelic) manier van uitspreken is "uisge beatha" (oeska beh huh), wat levenswater betekent. Het wordt sinds mensenheugenis geproduceerd. In den beginnen werd whisky gemaakt van graan dat te nat was geworden en dus ongeschikt voor consumptie in niet vloeibare vorm. Vandaag staat de whisky industrie voor een jaarlijks omzetcijfer dat in de honderden miljoenen euro loopt. Meer weten over deze goddelijke nectar?

ScotlandWhisky.com
Making Scotch whisky
Whisky regions
Types of whisky
Visiting Distilleries
Which whisky to choose?
Whisky Itineraries

De eerste verwijzing naar een doedelzak vinden we terug op een kleitablet in Klein-Azië uit het tijdperk van de Hittieten. Het dateert van 1000 vóór Christus. In de eerste eeuw na Christus had de doedelzak al opmars gemaakt van Spanje tot India en van Frankrijk tot Egypte.

De doedelzak won ook populariteit op de Britse eilanden, en dan vooral in het noordelijk deel. Waar en wanneer zij hun intrede deden in Schotland is een zwaar besproken onderwerp met uiteenlopende theorieën. Werd het instrument door de Romeinen mee gebracht of kwam het via Ierland de grenzen over?

Waar ter wereld het ook werd ontwikkeld, de basis doedelzak omvatte dezelfde elementen: een zak met speelstuk om de melodie te spelen (chanter) en één of meerdere baspijpen (drones) die een continue grondtoon weergeven. De manier van luchttoevoer was soms verschillend. Soms werd de zak voorzien van lucht die aangevoerd werd via de mond, andere waren voorzien van een soort blaasbalg die onder de arm werd gehouden.

De zak bij de pipes (doedelzak) zorgt voor een continue uitvoer van lucht die noodzakelijk is om via de chanter de noten te kunnen omzetten in muziek. Het laat de piper toe om tussendoor naar lucht te happen terwijl zijn melodie niet onderbroken wordt.

De eerste Schotse doedelzak had maar één drone. Een tweede drone werd toegevoegd in de tweede helft van de 16de eeuw en een derde, de langste drone, er bij kwam begin jaren 1700.

Er werd op verscheidene soorten pipes gespeeld in Schotland, doch de Highland Bagpipe, de Piob-mohr, heeft uiteindelijk de plaats veroverd van nationaal instrument. Highland bagpipes worden aangeblazen via de mond, de zak werd meestal vervaardigd uit schapenhuid. Tegenwoordig worden de zakken gemaakt uit leder, rubber of andere synthetische materialen. De drones waren oorspronkelijk gemaakt van elp of ivoor. Hardhout is vandaag de dag de gekozen grondstof.

De melodie wordt gespeeld via de chanter die onderaan de zak bevestigd is.

Op de bagpipes worden verscheidene muziektypes gespeeld: march (mars), strathspey en reels die voor militaire of sociale doeleinden werden gecomponeerd. Symfonische muziek via de bagpipes heet piobaireachd (piebroch). Deze klassieke muziek bestond reeds ruim 100 jaar voor de piano en zonder geschreven notatie.

Scots Gaelic stamt voort uit de stevige pan-Europese commonwealth van Keltische naties die zelfs het grote Romeinse Rijk weerstonden. De Celts in Schotland en Ierland raakten niet onder de invloed van Rome. De Gaels kwamen naar Schotland vanuit Ierland.

'Alba' is de oude Gaelic benaming voor Schotland

Het Gaelic begon echter terrein te verliezen in de 15de en 16de eeuw door de groei van het urbanisme en het gebruik van het 'Scots' aan het koninklijk hof.

Het Gaelic kreeg ook enorm te lijden in de 18de en 19de eeuw ten gevolge van allerhande aanvallen van de Regering op alles wat Highland cultuur was. De daaropvolgende nederlaag van de Jacobieten in 1746 en het effect van de 'zuiveringen' (Clearances) betekenden een zware slag voor de gemeenschappen die Gaelic spraken.

Sedert de jaren '70 is het Gaelic opnieuw aan een heropleving toe.

In 2001 telde de General Census of Scotland 58.650 mensen die Gaelic spraken. De meesten leefden in de Outer Hebrides, de centrale gordel en de noordelijke Highlands.

De Schotse nationale vlag is een wit-op-blauwe saltire. Dit is een diagonaal kruis op een gekleurde achtergrond. Het vindt zijn oorsprong in het kruis waarop de Schotse patroonheilige Saint Andrew werd gekruisigd.

De overlevering wil dat er in het jaar 832 een veldslag werd gevochten nabij Athelstaneford in East Lothian. Deze slag was de rechtstreekse aanleiding tot het voeren van de Saltire als als nationale vlag. Een leger van Picten en Scots onder leiding van Angus mac Fergus, de Hoge Koning van Alba, viel Lothian binnen, wat op dat ogenblik nog territorium was van Northumbria.

De tegenstand had echter een nog groter leger van Angelen en Saxen. Angus vreesde de nederlaag en riep zijn troepen op tot bidden. Hij dacht een goddelijk signaal te hebben ontvangen toen hij in de blauwe lucht een groot wit kruis in de vorm van dat van Saint Andrew zag. De koning zwoer dat, als hij met de hulp van de heilige de overwining zou behalen, Saint Andrew de patroon en zijn kruis de vlag van Schotland zou worden. Angus won de slag en de Saltire werd de officiële vlag.

Of het een goddelijk ingeving is geweest of niet, het feit blijft dat de Saltire reeds in de 14de eeuw regelmatig werd gebruikt, zij het niet altijd tegen een blauwe achtergrond. Dit was wel het geval in de 16de eeuw. Na de Union of the Parliaments in 1707 werd de Saltire opgenomen in de Britse vlag, de Union Jack. Het gebruik van de Saltire geraakte in verval. Doch in de 20ste eeuw kende het gebruik van de Saltire een heropleving en werd ze opnieuw geïnstalleerd als nationale vlag. De vlag wordt gebruikt bij vrijwel elke gelegenheid, vooral in sport. Maar ook privé en openbaar wappert de Saltire als teken van een fiere natie.

In 2003 legden Schotse politici de officiële kleuren vast die in de Saltire mochten gebruikt worden. Vanaf toen zou de vlag moeten bestaan uit een blauwe kleur die in het internationaal kleursysteem de code Pantone 300 heeft. Het besluit van de ministers heeft echter geen enkele uitvoeringskracht over het gehele land, zodat alle schakeringen van blauw zullen blijven opdagen.

In 1997 werd een Heritage Centre geopend in een gerestaureerde duiventil naast de kerk van Athelstaneford. De bezoekers kunnen daar meer leren over de Saltire en genieten van een korte audiovisuele voorstelling van het ontstaan van de vlag. Het centre is geopend van april tot september en het heeft vrije toegang. Je kan ook de Saltire Memorial bezoeken. De Saltire wappert hier constant, zelfs 's nachts bij kunstlicht.

De scepter en het zwaard waren een pauselijk geschenk aan koning James IV. De vorm van de scepter werd in 1536 aangepast tot de huidige lengte.

Het zilveren zwaard is 1,40 meter lang en is mooi uitgewerkt.

De kroon werd herwerkt in 1540 met behulp van een oude kroon van James V. De basis is bezet met 22 edelstenen en 20 stenen die van de vorige kroon werden gehaald. Uit de Schotse zoetwaters werden parels gevist en toegevoegd aan de kroon.

De kroonjuwelen werden voor het eerst gebruikt in 1543 bij de kroning van een erg jonge Mary, Queen of Scots en later bij de kroning van James VI in 1567, Charles I in 1633 en Charles II in 1651.

Charles II was in feite de laatste monarch die de kroonjuwelen heeft gedragen. In de Britse burgeroorlog midden 17de eeuw lagen ze weggeborgen in de kerk van Kinneff gedurende 9 jarenom ze zo uit de handen te houden van de Engelse erfvijand die onder aanvoring stond van Oliver Cromwell.

Na het herstel van de monarchie in 1660 werden ze gebruikt bij de zittingen van het Schotse parlement als vertegenwoordiging van de koning. De koning verbleef in Londen als gevolg van de Union of the Crown. Na het Verdrag van de Union in 1707 werden de kroonjuwelen als nutteloos beschouwd en werden ze weggelegd in een kluis in Edinburgh Castle. Ze werden letterlijk vergeten en kwamen pas weer aan de oppervlakte in 1818 toen, onder druk van de Schotse schrijver Sir Walter Scott, een minutieuze zoektocht werd ondernomen naar dejuwelen. Ze verbleven sindsdien altijd in het kasteel.